معلوم شد كه دعوى حنبليت آنها محض كذب و افترا است علامه عينى حنفى در عمدة القارى جلد 4 صفحه 607 مىفرمايد كه استادم حافظ زين العابدين عراقى مىفرمود اعبرنى الحافظ ابو سعيد بن العلائى قال رأيت في كلام احمد بن حنبل في جزء قديم عليه خط ابن ناصر و غيره من الحافظ ان الامام احمد سئل عن تقبيل قبر النبى صلى الله عليه و سلم وتقبيل منبره فقال لا باس بذلك فاريناه للشيخ ابن تيميه فصار يتعجب من ذلك ويقول عجبت احمد عندى جليل هذا كلامه او معنى كلامه قال واى عجب في ذلك وقد روينا عن الامام اذ غسل قميصا للشافعى وشرب الماء الذى غسله به واذا كان هذا تعظيمه لاهل العلم فكيف بمقادير الصحبة وكيف بآثار الانبياء عليهم الصلاة والسلام و همين قول را به سبب شهرت امام مقرى مالكى در كتاب خود فتح المتعال بصفة النعال بجنسه نقل كرده است صفحه 81 نسخه قلمى علامه مقرى پس از اين نقل مىنويسد كه همين قول امام احمد رض مأخوذ است از روايتى كه او در مسند خود نقل مىكند كه حضرت أبو أيوب انصارى رض بر قبر حضور انور صلى الله عليه و سلم روى خود نهاد پس مردان گردن او را گرفت او فرمود بگذار نزد سنگى نيامده ام به حضور اقدس او صلى الله عليه و سلم آمده ام اين روايت در مسند امام احمد جلد 5 صفحه 433 موجود است شيخ سمهودى و علامه ابن حجر مكى و امام سبكى نيز طريق رواة اين حديث بيان كرده اند در منظم ووفاء الوفاء وشفاء السقام را مطالعه فرمايند انتهى مختصرا ايضا در كتاب باطل شكن مىفرمايد صحابه كرام رضى الله عنهم از جمله آثار او صلى الله عليه و سلم تبرك مىجستند از آب دهن مبارك او از آب پس خورده او از آب وضوى او از عرق مبارك او صاحب صحيح البخارى در جامع خود بابى قائم كرده است جلد اول صفحه 438 باب ما ذكر من درع # النبى صلى الله عليه و سلم وعصاه وسيفه وقدحه و خاتمه و ما استعمل الخلفاء بعده من ذلك مما لم تذكر قسمته و من شعره ونعله وانيته مها يتبرك فيه اصحابه وغيرهم بعد وفاته صلى الله عليه و سلم نزد حضرت عائشه لباده آن حضرت بود كه زيارت ميكنانيد مردم راد او مىفرمودند كه حضرت ايشان در همين لباده رحلت فرموده است لفظ بخارى اين است اخرج لنا عايشة رض كساء اطيدا صفحه 438 نزد حضرت انس رض نعلين مبارك بودند كه زيارت ميكنانيد مردم را لفظ بخارى اخرج لنا انس نعلين جر داوين صفحه 438 نزد حضرت عبدالله بن سلام پياله حضور اقدس بود كه در آن آب انداخته مردم را مىنوشانيد لفظ بخارى قال ابو برده قال لى عبدالله بن سلام الا اسقيك في قدح شرب النبى صلى الله عليه و سلم فيه جلد 3 صفحه 842 پس همين پياله را عمر بن عبدالعزيز براى تبرك نگاه داشت نزد حضرت أم سلمه أم المومنين موهاى مبارك بودند هر كه بيمارى شد آن را شسته آبش به نيت شفا مىخورانيد بخارى جلد 2 صفحه 845 هرگاه جمله آثار او صلى الله عليه و سلم متبرك و واجب التعظيم شدند قبر مبارك او چرا متبرك نباشد از آن سبب ابو ايوب بر آن رو نهاد كه گويا روى بر قدم او صلى الله عليه و سلم نهاده است قصه قبر امام بخارى رض در كتب شراح بخارى موجود است كه از قبر او بوى مشك پيدا مىشد و مردم خاك آن را به تبرك مىبردند رحلت امام موصوف در سنه 454 در سلطنت عباسيه در عين مملكت ترقى شريعت و محكمه هاى قضا و احتساب واقع شده است مگر كسى بر اين فعل احتساب نكرد و همين بود عادت سلف صالحين واى بر حال پيشوايان نجديت كه نزد آنها فقط بر قب
ص 25 – 32
الأصول الأربعة في ترديد الوهابية — محمد حسن جان السرهندي المجددي (ت 1346هـ)
🔎 افتح في المكتبة (المرجع، الشروح، النسخ) · Ouvrir dans la bibliothèque
ر دست داشتن شرك وكفر و بدعت است آن بود زمانه محدثين ربانى و اين است زمانه # محدثين زبانى ببين تفاوت راه از كجا است تا به كجا اين بحث را اينجا ختم مىكنيم و در اين كفايت است مر اهل انصاف را اصل ثانى ما به النزاع التوسل بارواح الصلحاء والاستمداد منها چونكه تحقيق اين مسأله موقوف بر حيات ارواح است بعد مفارقة الابدان بايد كه اول حل اين مسئله نموده بعد از آن توسل و استمداد را بر آن متفرع نمائيم قال الله تعالى ويسئلونك عن الروح قل الروح من أمر ربي وما أوتيتم من العلم إلا قليلا مسأله روح حسب منطوق قرآن مجيد نهايت پيچيده است اما ما به قدر علم قليل خود آنچه تكلم مىكنيم در حيات و ممات او مىكنيم نه در كيفيت و ماهيت او كه روح به موجب منطوق قرآن شريف از عالم امر است و عالم خلق از عالم امر آنقدر بيان مىتواند كه شارع عليه الصلاة والسلام از كيفيت و ماهيت او ساكت است اما حيات او در اصول اسلام و قواعد شرع شريف به اتفاق ثابت است بلكه شعور و ادراك او بعد از آزادى قفس جسم زياده از حالت گرفتارى او در عناصر اربعه جسم است ارواح سعدأ در نشأة اخرى ترقى كامل مىكنند و نفوس قدسيه چنانچه در اين عالم مصادر فيوض و بركات بودند همچنان در آن عالم به قوت تامه زياده از حال حيوة اين عالم مصادر فيوض و بركات مىباشند بر اين مسأله حكماء اسلام و محققين متكلمين و محدثين و اكابر دين اتفاق دارند امام غزالى امام رازى علامه تفتازانى علامه سيد شريف قاضى بيضاوى شاه ولى الله هندى و قاضى ثناء الله در كتب و رسائل خودها اين مسأله را به براهين و دلائل عقليه و نقليه ثابت كرده اند حتى كه رؤساى غير مقلدين چون ابن قيم وغيرهم # نيز اعتراف حيات و شعور و ادراك تام روح كرده اند در تفسير بيضاوى جلد اول مطبوع هند صفحه 85 مىنويسد در تحت آيه حيوة شهدا وفيها دلالة على ان الارواح جواهر قائمة بانفسها مغائرة لما يحس من البدن تبقى بعد الموت دراكة وعليه جمهور الصحابة والتابعين و به نطقت الايات والسنن اگر غير مقلدين كه از مضامين كتب درسيه هم بىخبرند گويند در كدام آيات و سنن ادراك و شعور آن ثابت شده است گوييم عذاب قبر كه متفق عليه طوايف اسلام است و سؤال و جواب نكير و منكر و تنعيم و تعذيب اهل قبور چنانچه در احاديث صحاح قريب به مرتبه تواتر رسيده است آن جمله موقوف بر حيات و ادراك و شعور روح است اگر روح را شعور نبودى سؤال و جواب ملكين با كيست و اگر گويند كه در آن لحظه سؤال او را شعور است بعد از آن نيست گوييم كه تنعيم و تعذيب كه إلى يوم القيمة در احاديث صحاح آمده است دليل صريح است بر ادراك و شعور او تا روز رستاخيز علاوه بر آن به قول صادق مصدوق عليه الصلاة والسلام مايان مأموريم به تكلم كردن با اموات آنجا كه ارشاد مىفرمايند كه هر كه به مقبره مسلمانان برسد گويد السلام عليكم يا اهل القبور السلام عليكم دار قوم مؤمنين وانا انشاء الله بكم للاحقون انتم لنا فرط ونحن لكم تبع اسئل الله لنا ولكم العافية مسلم و ترمذى وابن ماجه وابو داود به الفاظ متقاربه حصن صفحه 154 اگر آنها را شعور نمىبود رسول مقبول صلى الله عليه و سلم مايان را به خطاب جمادات مأمور نمىفرمود حاشا و كلا بلكه خود حضور انور عليه السلام به اين الفاظ زيارت اهل قبور مىفرمودند رئيس غير مقلدين ابن قيم در كتاب روح صفحه 5 مىنويسد از آثار متواتره ثابت شده است و سلف را اجماع است بر اينكه م
ردگان زائرين را مىشناسند و از آواز آنها خوش مىشوند امام سيوطى # در شرح صدور صفحه 151 مىنويسد الاحاديث والآثار تدل على أن الزائر متى جاء علم به المزور وسمع كلامه و انس به ورد سلامه عليه از حضرت عايشه رض صديقه وابو هريرة وابن عباس رضى الله عنهم متعدد روايات ابن ابى الدنيا در كتاب القبور و امام بيهقى در كتاب شعب الايمان روايت كرده است كه هر گاه كسى نزد قبر مرده خود مىرود آن مرده او را مىشناسد و از آواز او خشنود مىشود و جواب سلام او مىدهد عن عائشه رضى الله تعالى عنها قالت قال رسول الله صلى الله عليه و سلم ما من رجل يزور قبر أخيه ويجلس عنده الا استأنس به ورد عليه حتى يقوم كتاب روح صفحه 5 و شرح الصدور صفحه 136 از اين جهت حضرت عمرو بن العاص وقت مرگ وصيت كرد كه بعد از دفن من ساعتى جمله شمايان بر قبر من توقف كنيد تا كه من استيناس با شما كنم به اين الفاظ در صحيح مسلم آمده ثم اقيموا احول قبرى مقدار ما تنحر جزور ويقسم لحمها حتى استأنس بكم ابن قيم از اين عبارت اخذ كرده در كتاب روح صفحه 13 مىنويسد كه ميت از حاضران انس و انبساط حاصل مىكند و آنچه گفته بوديم از قول علما كه درك روح بعد از موت زياده مىشود به اين وجه كه در حالت حيات اگر كسى او را در مكانى محبوس مىكرد كه هيچ منفذ نمىداشت آواز هيچكس نمىتوانست شنيد اما در قبر به موجب روايات ما قبل مىشنود تا كه در صحيح مسلم آمده ان الميت يسمع خفق نعالهم و اگر كسى در ته خانه باشد به رفتن كسى بر بالاى خانه او را ايذاء نمىرسد و ميت را از پاى مالى قبرش ايذاء مىرسد كه حضور انور صلى الله عليه و سلم كسى را كه تكيه بر قبر كرده بود فرمودند لا تؤذ صاحب هذا القبر رواه الامام احمد في مسنده تا كه با پاى پوش در قبرستان رفتن منع فرموده است ابو داود جلد دوم في باب المشى بين القبور في النعل صفحه 104 طبع هند # شراح احاديث مىنويسند كه مفهوم احاديث اين است كه با قبور اهانت و استخفاف نكردن بايد زيرا كه مردگان را از آن ايذاء مىرسد بلكه قبور را به لحاظ مراتب اهل قبور ادب و احترام لازم است در مسند امام احمد جلد 6 صفحه 202 طبع مصر نوشته است كه از حضرت عايشه صديقه رض روايت نوشته است كه من در حجره خود بعد از دفن حضور انور صلى الله عليه و سلم و حضرت ابوبكر صديق رضى الله عنه بىتكلفانه مىرفتم و مىگفتم كه حضور انور و پدر است بعد از دفن حضرت عمر رضى الله عنه به غير نقاب داخل نمىتوانم شد حياءا من عمر حاكم در مستدرك تصحيح اين حديث كرده است و در مشكوة نيز اين حديث نقل شده است در لمعات مىنويسد كه در اين حديث دليل واضح است بر اينكه زائر احترام و ادب قربان مرتبه كند كه در حال حيات او مىكرد بالخصوص قبور صالحين را مشكوة طبع نظامى صفحه 146 از اينجا بايد فهميد كه مسلك حضرت ام المومنين عايشه صديقه در باب شعور اموات چيست و انكار او از سماع به كدام معنى بود اگر ايشان قطعا انكار شعور اموات را مسلك مىداشتند با برادر مرده خود حضرت عبدالرحمن بن ابى بكر الصديق رض خطاب و گفتگو نمىفرمودند مردى است كه حضرت عبدالرحمن به قرب مكه معظمه رحلت فرمود نعش او را به مكه معظمه آورده مدفون كردند چونكه حضرت صديقه براى زيارت برادر خود تشريف آورد فرمود اى برادر اگر من وقت وفات تو حاضر مىبودم تو را در همان جا دفن مىكردم و اگر آنجا حاضر مىبوديم حاجت آمدن نزد شما بار ديگر نبود ترمذى كتاب الجنائ
ز جلد اول صفحه 131 الحاصل كه معامله روح عجب حيرت افزا معامله است و طاقت و قوت او عجب طاقت و قوت است خصوص ارواح مقدسه كه با ملأ اعلى شامل شده به صفات آنها متصف مىشوند علم و درك و شعور و سير و تصرف # آنها را در عالم هيچ حاجب و حاجز نمىتواند شد قاضى بيضاوى تحت قوله تعالى فالمدبرات امرا مىنويسد كالملائكة و ارواح الصلحاء اگر چه مسكن آنها اعلى عليين باشد با قبر خود نيز تعلق كامل مىدارند شب معراج حضور انور صلى الله عليه و سلم حضرت موسى عليه السلام را در قبر مشغول نماز ديد و در مسجد اقصى با ارواح ديگر انبياء ملاقات فرمود و در آسمان ششم با حضور انور صلى الله عليه و سلم مكالمه و مخاطبه نمود و حال آنكه تمامى قصه معراج در مقدار زمان چشم زدن بود حافظ ابن حجر در فتاوى خود مىفرمايد ارواح المؤمنين في علتين و ارواح الكفار في سجين ولكل روح بجسدها اتصال معنوى إلى قوله ومعذلك فهي مأذون لها في التصرف شرح صدور صفحه 163 از آن جهت سرور عالم صلى الله عليه و سلم ارشاد فرموده است كه اگر در صحراى شمايان را مشكلى پيش آيد و يار و مددكار نظر نيايد سه مرتبه بگوئيد يا عباد الله أعينوني و در اين ارشاد لفظ عباد الله عام است كه شامل است رجال الغيب و ملائكه و ارواح طيبه صلحاء را اصحاب مشاهده و علماء ثقات اين قصه را بارها تجربه كرده اند و صحيح يافته اند حصن صفحه 103 شاه ولى الله دهلوى رحمه الله تعالى مىنويسد هرگاه روح از علائق جسمانيت آزاد مىشود رجوع به مزاج اصلى خود كرده با ملائكه ملحق شده شريك كارهاى آنها مىگردد و اكثر كارشان اعلا وكلمة الله ونصر حزب الله مىباشد حجة الله البالغه صفحه 34 چونكه مسأله حيات و ادراك و شعور وعلم و سير و تصرف ارواح مقدسه ثابت شد حالا مسأله توسل و استمداد بايد فهميد انبياء و اولياء چنانچه در زندگى واسطه و وسيله بين الخالق والمخلوق اند ومظهر عون الهى اند كه به توسل و تشفع آنها مخلوق در مقاصد دينى و دنيوى خود كامياب مىشوند همچنان در عالم # برزخ مظاهر عون الهى اند كه فيوض و بركات روحانى آنها وقت توسل و تشفع باعث حل مشكلات و قضاى حاجات خلق مىشوند حلال المشكلات و قاضى الحاجات در هر حال صرف ذات پاك واحد لا شريك است مگر ارواح مقدسه وسيله محض و واسطه صرف مىباشند چنانچه در حال حيات بودند در حال ممات نيز همان اند امام غزالى رحمة الله عليه فرموده از هر كه در حيات استمداد مىتواند كرد بعد از وفات نيز از او استمداد مىتواند كرد طالبان حق و سالكان طريقت از پيران و مقتدايان خود در زندگى و از ارواحشان بعد از وفات همين استمداد تقرب إلى الله مىجويند و تقرب إلى الله در زندگى هم بزرگان به مدد روح مىفرمايند نه به قوت دست و پا و بعد مردن هم همان روح برقرار بلكه اقوى از آن است كه در حال حيات بود باقى مانده طرز استغاثه و استمداد عوام الناس آن ضرور قابل اصلاح است كه در استمداد به حد افراط مىرسند و از بعضى كلمات و حركات ملحدانه و مشركانه سر زد مىشوند بر علما بر اصلاح و هدايت آنها لازم است نه اينكه مطلقا زيارت قبور صلحا را شرك دانند و مردم را از آن قطعا منع نمايند مثلا كسى نابينا در مسجدى در آمد و رو به غير جهت قبله كرده نماز شروع كرد بر بينايان لازم آنكه او را هدايت كنند كه رو به قبله شود نه آنكه مسجد را منهدم نمايند يا از نماز او را منع كنند عقيده صحيحه مسلمانان اهل سنت والجماعة اين است ك
ه اين ها نه زنده را بالاستقلال حاجت روا مىدانند نه مرده را اگر كسى كدام دوا را نافع و ضار حقيقى داند يا كدام حكيم را شافى اصلى داند يا پادشاه و آقاى خود را رزاق مستقل داند يا كدام بزرگ را قاضى الحاجات بالذات داند اين شخص چنان ملحد و مشرك است امر واحد لا شريك داند مگر دوا را سبب نفع و ضرر داند و حكيمان را ذرايع صحت داند و امر او سلاطين را ذرايع حصول رزق داند و انبياء و اولياء را در زندگى 2
المصدر : نص مشروع OpenITI نقلًا عن مكتبة الشيعة على الإنترنت (رقم 4526) — الطبعة : تحقيق تعليق : أبو الرياض مولوي حكيم محمد معراج الدين أحمد — الترخيص : CC BY-NC-SA 4.0
Source : OpenITI (d’après Shia Online Library), réf. AFTER1900 · licence CC BY-NC-SA 4.0 : usage non commercial, partage dans les mêmes conditions, citation de la source.